OTİZM VE BİLGİSAYAR ARASINDA NASIL BİR İLİŞKİ VAR?

Özel eğitimde çocukların eğitimlerini geliştirmek ve düzenlemek için farklı yöntem ve araçlar kullanılmaktadır. Bunların bir kısmı destek aldığı merkezlerde olabilirken, bir kısmı da aile desteğiyle eve taşınmıştır. Burada dikkat edilmesi gereken konu özel gereksinimli bireyler için düzenlenen programların işlevselliği, yeterliliği ve nasıl uygulanması gerektiği konusunda uygulayıcının ve ailenin yeterli bilgi donanımına sahip olmasıdır. 

Günümüz döneminde teknoloji her yerde ve istesekde istemesek de çocuklarda bu durumun bir parçası oluyor. Yapılan çalışmalar sonucunda bilişim uygulamalarının, özel eğitim alanında olumlu etkileri olduğunu görülmüştür. Bilgisayar destekli özel eğitim uygulamalarına örnek vermek gerekirse, okuma yazma becerisini geliştirmek için bilgisayar oyunları incelenmiştir. (Amatel, Barreiro,Oliveira, FrBre 2003) Bu araştırmaya göre nitelik ve nicelik kavramlarıyla, günlük kelimelerin tanımlanması ve öğretilmesi için özel eğitim gören çocuklara eğitim verilmiştir. Örnekleri çoğaltabiliriz kelime tanımlama, hikaye de uygun yerlere konulması gibi. 

Bunlar düzenlenirken çocuğun gelişim seviyesine, öğrenme hızına ve bireysel özelliklerine uygun programların kullanılmasına özen gösterilmelidir. 

Bilgisayar kullanımı Özel eğitime muhtaç çocukların, özellikle otistiklerin eğitiminde, iletişiminde, yaratıcılığında  boş zamanlarını değerlendirilmesinde ve çalıştırılmasında esnek ve  kullanışlı fırsatlar sağlar. Ancak unutmamak gerekir ki bilgisayarlar, yazılımlar ve diğer bilgi iletişim teknolojileri otistik birisinin diğer yaşamsal süreçlerini destekleyebilecek birer araçtırlar. (Prof.Dr.Servet Bayram)

Bilgi iletişim teknolojileri otistik çocuklar için tek başına bir çözüm değildir. Otistik çocuklar için oldukça kullanışlı araçlar sunar ama bu yöntem daha geniş bir eğitim sisteminin içine gömülmelidir. Otistik bir çocuğu iyileştirebilecek bir bilgisayar programı yoktur. Bugün için erişilebilir olan, otistik bir çocuğun ihtiyaçlarından sadece birine (yüz ifadelerini tanıma gibi) odaklanmış küçük yazılımlardır. Bunlar daha geniş bir müfredat içerisinde  yer aldıklarında kullanışlı olurlar. Örneğin bozuk paraları öğretmek istediğinizde en uygun yol gerçek bozukluklar kullanmanızdır.  Bir bilgisayar programı öğretim durumu için kullanışlı bir araç sunabilir ama uzun vadede otistik bir çocuğun kafasında karışıklığa sebep olarak kullanışsız olabilir. Sonuç olarak bilgisayar programlarının kullanımı hakkında iyi düşünmek gerekir. Bilgisayar programları en iyi eğitim yöntemi mi, yoksa destekleyici araçlar mıdır sorusunun cevabı düşünülmelidir. (Prof.Dr.Servet Bayram)

Bilgisayar programları yada oyunları çocuğun hayatının merkezine konulduğunda bu onun sosyal gelişimini ve çevreye karşı farkındalığını azaltır. Çok uzun süre tek odak olarak kullanılan programlar özellikle mental geriliği ve otizmi olan bireylerde gerçek yaşantıdaki farklılığı ayırt edememesine sebep olduğu için kafasını karıştırmaktadır.

Otistik çocuklar için farklı disiplinlerden farklı uzmanların ayrı ayrı bir şeyler yapması yerine ortak bir çalışma yapmaları çocuğun gelişmesini olumlu yönde etkiler. Nitekim bilimsel literatürde de bu görüş desteklenmektedir. (Bruder  2000ve Dunst 2005 )

Disiplinlerin koordineli yapacağı eğitim çocuğun öğrenmelerinin ve  kazandığı yeteneklerin anlamlı olmasını ve böylece hayat boyu öğrenmesini sağlayacaktır. (Gardner,Wissick, Schweder ve Canter 2003)

Sonuç olarak, günümüz bilişim çağında hayatımızın her alanına giren teknolojik araç ve donanımların özel eğitim alanında da kullanılması eğitimin içeriğini zenginleştirmektedir. Seçilen uygulamaların çocuğun gelişimine katkısı, hedeflenen amaca uygunluğu, uygulayan kişinin yeterliliği, çalışmalarda aile rehberliğinin yapılması ve disiplinler arası yaklaşımın benimsenmesi büyük önem taşımaktadır.

Unutmayın " Her Çocuk Farklı Gelişir."

BİRCAN TAVAS - ÖZEL EĞİTİM UZMANI

Sorularınız için farkligelisencocuklar@gmail.com adresine mail atabilirsiniz. 
H.BİRCAN TAVAS
ÖZEL EĞİTİM UZMANI
İletişim:0553 149 02 74
www.farkligelisencocuklar.blogspot.com
facebook/farklıgelişençocuklar
email:farkligelisencocuklar@gmail.com

TUVALET EĞİTİMİ NASIL KAZANDIRILIR?

Çocuklara tuvalet eğitimini öğretmek her anne için bir sorun olmuştur. Bazı çocuklar üç yaşına geldiklerinde bazıları ise beş yaşında tuvaletini kontrol etmeyi öğrenir. Farklı gelişen çocuklarda bu daha da uzun bir süreyi kapsamamaktadır. Peki neden çocuklar arasında bu tuvaleti öğrenme yaşı farklılık gösteriyor. Bunun birkaç sebebi olabilir:

-         Çocuğun kas kontrolündeki zayıflık

-         Çevresel faktörler

-         Çocuğun kasları algılama ve anlamlandırmadaki güçlüğü

-         Daha önceden yaşadığı olumsuz deneyimler

-         Çocuktaki duyusal bozukluklar

-         Çocukta tepkiselliğin oluşması

Çocukların gözünden bakmak gerekirse; kakalarını yaptıklarında kendilerine ait bir parçayı kaybetme korkusu, tuvaletin içine düşme, sifonun çıkardığı korkunç ses, acı duyma hissi, izlediği çizgi filmde hareket eden tuvalet vb. şeyleri düşündüklerinde tuvalet yapmak sanıldığı kadar kolay değildir.

☺ Tuvalet eğitimine başlamak için çocuğun takvim yaşı değil, çocuğun hazır bulunuşluk düzeyi ve kaslarının gelişimini göz önünde tutmanız çok önemlidir.

-         Sakin kuytu bir köşede yapma

-         Sadece bezine yapma

-         Bez çıkınca altını ıslatmama

-         Uzun süreli çişini tutma

-         Bezi kirlenince rahatsız olma

-         Çişini yaparken çişini yapıp tutma yeniden yapma

-        Kirli bezden rahatsızlığı çekiştirerek/işaretle anlatma yada söyleme gibi davranışlar size başlamak için ipucu olabilir.

☺ Sıcak havalarda tuvalet eğitimine başlayın.

☺ Çocuklara tuvalet eğitimi verilirken önce gündüz çişlerini kontrol etme ile başlanmalıdır. Daha sonra gece çişine geçilmeli ve en sonunda kaka eğitimine başlanmalıdır. Gece çiş eğitimi sırasında gece verilen sıvı alımı azaltılmalıdır. Çocuk kuru uyandığında ödüllendirilmelidir. Başlangıç aşamasında haftada iki kere yatağa kaçırmak normaldir.

☺ Öncelikli olarak çocuğunuzun hangi aralıklarla çiş yaptığını belirleyin. Bunun için bir çizelge kullanabilirsiniz. Çocuğunuz bir saat arayla mı yada iki saat arayla mı yapıyor?

☺ Çocuğunuzun tuvalet kavramını anlaması için ona model olun. Çocuğun hem cinsleri ile tuvalete girmesi, tuvalette korkulacak bir şey olmadığını anlamasına ve genellemesine yardımcı olur.  Tuvaletini yapma konusunda onu motive edin.

☺ Çocuğunuz tuvalete oturmadan önce ona özel apartlar alarak çocuğun tuvaletin içine düşme korkusunu ortadan kaldırın. Apartların müzikli eğlenceli olmasına dikkat edin.Çocuğunuza seçtirebilirsiniz.

☺ Daha önceden olumsuz bir tuvalet deneyimi yaşamış bir çocuk için lazımlıkla başlayın. Lazımlık seçiminizde müzikli ve eğlenceli olsun. Lazımlığın yeri tuvalet de olmalıdır. Aşamalı olarak lazımlıktan tuvalete geçin.

☺ Kendini ifade edebilen çocuk için sözel olarak çişinin olup olmadığı sorulmalıdır. Sözel iletişimi olmayan çocuk içinse çişini yaptığı zaman dilimi belirlendikten sonra belli aralıklarla tuvalete götürülmeli ve 10-15 dk süren oturumlar yapılmalıdır. Tuvalette olduğunuz zaman içinde kitap okuyun, şarkı söyleyin. Çişini yaptığında motive etmeyi unutmayın.(Sticer, şeker, öpme, alkış, çizelgesini işaretleme  vb.) 

☺Erkek çocuklarda iş kazasını önlemek için tuvaletin içine pinpon topu atın ve topu hedef almasını öğretebilirsiniz.

☺ Tuvaleti bitince sözel yada beden diliyle anlatmasını öğretin.

☺ Temizlik için sizi beklemeli yada çağırmalıdır. Yaşı büyüdüğü zaman kendisi temizliği yapmalıdır.

☺ Tuvalet sifonunu kendi çeksin.

☺ Ellerini yıkasın. Giysilerini tuvalette çıkarıp, tuvalette giymeli. Çocuğunuz artık bu kazanımları yapıyorsa sözel hatırlatmaları azaltmayı unutmayın.

☺ Tuvaleti yaparken kapının kapalı olmasına özen gösterin.

☺ Çocuğunuz tuvaletini altına yaptığı zaman sözel yada fiziksel şiddet uygulamak tepkiselliğe yol açacağı gibi süreci de uzatacaktır. Altına kaçırdığı zaman iç çamaşırlarını çocuğunuza çıkartmak, ödülden mahrum bırakmak gibi yöntemler daha etkilidir.

☺ Başlangıçta çocuğunuz size direnebilir. Tuvalete yada alıştırma külotlarına yapmaya bilir. Bezi takılınca bezine yapar. Bu durumda bezi takmayıp sık sık tuvalete götürün. Kararlı ve net olun.

☺Çocuğunuzun sokakta pet şişeye, parka yada tuvalet dışında farklı yerlere çişini/kakasını yapmasına izin vermeyin. Bu onda davranış problemlerine sebep olacaktır.

☺ Erken yaşta başlanmayan tuvalet eğitimi alışkanlığını ilerleyen yaşlarda kazandırmak zor olabilmektedir. Ebeveyn yılmadan ileride rahat etmek istiyorsa kararlı ve net bir tutum içinde olmalıdır. Unutulmaması gereken nokta, tuvalet eğitimi zaman alan bir gelişimdir.

Sorularınız için farkligelisencocuklar@gmail.com  adresine mail atabilirsiniz.

                                                                                                                  

H.BİRCAN TAVAS
ÖZEL EĞİTİM UZMANI
İletişim:0553 149 02 74
www.farkligelisencocuklar.blogspot.com
facebook/farklıgelişençocuklar
email:farkligelisencocuklar@gmail.com